Noordvest/Molenbuurt en Oude Morsch vieren 400-jarig bestaan van hun stadsdeel

Dit jaar bestaan Noordvest/Molenbuurt en de Oude Morsch 400 jaar! De stadsuitbreiding met deze buurten vond plaats in 1611. De Oude Morsch is het gebied tussen het Galgewater, de Beestenmarkt, de Nieuwe Beestenmarkt en de omringende singel. Het uitgebreide programma van activiteiten is er in de eerste plaats voor u, bewoners van de staduitbreiding van 1611. Het bestaat uit een lezing, workshops en wandelingen. De aftrap wordt gegeven door stadshistoricus Cor Smit die op 1 maart de geschiedenis van de wijk uit de doeken zal doen en een workshop over het plan om van de Lammermarkt een cultuurplein te maken. Kijk voor meer informatie op de achterkant van deze uitnodiging.


De verspieders van Kana als symbool van de stadsuitbreiding
Een krachtig symbool van de stadsuit-breiding is de gevelsteen op het hoek-pand Beestenmarkt/Nieuwe Beesten-markt. De voorstelling is herleiden naar Numeri 13:23, het vierde boek van Mozes uit het oude Testament waar de tekst ongeveer luidt: De verspieders kwamen in het dal van Eskol aan en sneden een tak met één tros druiven af, die ze met zijn tweeën aan een stok moe-sten dragen. Nadat ze het land veertig dagen verkend hadden, keerden ze terug naar Mozes en Aäron en brachten daar verslag uit. “Wij zijn in het land geweest waar u ons naartoe hebt gestuurd”,vertelden ze aan Mozes.”Werkelijk het vloeit over van melk en honing en deze vruchten groeien er.”


De noodzaak van de stadsuitbreiding
Na het beleg van Leiden had de stad in 1575 ongeveer 10.000 inwoners; eenderde was tijdens het beleg gestorven, van de honger of door de pest. In de periode hierna maakte Leiden mede dankzij de lakennijverheid een ongekende groei door. De schattingen hierover zijn: 22.000 inwoners in 1600 en 30 à 35.000 in 1611.
Een groot deel van de bevolkingstoename kwam voort uit immigratie. Uit de kerkelijke trouwregisters blijkt bijvoorbeeld dat in het begin van de 17de eeuw een kwart van de bruiden uit Vlaanderen kwam. Het ging niet alleen om calvinisten die hier vrijheid van geloofsuitoefening zochten, maar ook de grote werkgelegenheid trok mensen aan. Er kwamen ook immigranten uit onder meer Westfalen, Frankrijk en Portugal. Leiden maakte het nieuwkomers aantrekkelijk: ze hoefden geen poortersrecht te betalen en mochten een eigen (Waalse) kerk stichten. Leiden kreeg door deze migratie een wat Zuid-Nederlands karakter dat nog steeds terug te vinden in de tongval en de vele Franse achternamen. We kennen ze allemaal: Labruyére, Selier en Fortanier).

Plan van Jan Pietersz. Dou
Om de groeiende bevolking te huisvesten werd er gedurende lange tijd veel gebouwd. Voormalige kloosterterreinen, maar ook particuliere grond werd verkaveld en bebouwd. Uiteindelijk was elke plek binnen de stadsmuren volgebouwd en kon het stadsbestuur niet meer om een ‘uitleg’ van de stad heen. In 1611 vond dan ook de eerste stadsuitbreiding na de Middeleeuwen plaats. Jan Pietersz. Dou, een geboren Leidenaar, maakte een plan dat aansloot op de wegen en waterwegen van de bestaande stad. De huidige Mors- en Steenstraat, het begin van de straatwegen naar Den Haag en Rijnsburg, kwamen binnen de stad te liggen. Hierop aansluitend ontwierp Dou een wijk met een lange oost-west lopende gracht (Langegracht) met daar haaks op een aantal dwarsgrachten. De driehoek tussen de oude stadsgracht en de Steenstraat kreeg de functie van rundermarkt (Beestenmarkt).

Programma:

1 maart: lezing door stadshistoricus Cor Smit in de Lakenhal (Oude Singel). Aanvang: 20.00 uur, inloop v.a. 19.30 uur. Toegang: gratis
De lezing wordt afgesloten met een discussie onder leiding van historicus en Cleveringahoogleraar Hans Blom.

22 maart: workshop Lammermarkt Cultuurplein onder leiding van stedebouwkundige Fons Verheijen, in Scheltema (Marksteeg). Aanvang 19.30 uur, inloop v.a. 19.15 uur. Deelname: gratis. Graag aanmelden op telefoonnummer 071-522 4308 of via het emailadres van de buurtvereniging: noordvest@gmail.com.
Dit is de eerste van drie workshops die gericht zijn op de invulling van de plannen die nu bestaan voor de wijk. De eerste workshop (in het Scheltemacomplex) betreft het plan om de Lammermarkt, inclusief het parkeerterrein bij Molen De Valk, om te toveren tot een cultuurplein. Deze workshop start met een korte wandeling naar de Lammermarkt, om die op u in te laten werken. Dan volgt een lezing van Verheijen. Hij begeleidt ook de workshop.
Toelichting: In januari 2011 is door Stadslab Leiden en RAP een ideeënprijsvraag gehouden onder architecten uit heel Nederland over de herinrichting van de Lammermarkt. De gemeente Leiden heeft besloten om de auto’s in een ondergrondse parkeergarage onder te brengen. Dat maakt het mogelijk om het gebied rondom Molen De Valk een nieuwe toekomst te geven. Een jury van drie experts beoordeelde de 44 inzendingen, die nu te zien zijn in een tentoonstelling in het RAP aan de Nieuwstraat. Het plan ‘Puntgaaf’ werd als winnaar gekozen. Maar wat is het beste plan in de ogen van het Leidse volk, in het bijzonder de buurtbewoners? Zij kiezen op 22 maart in het Scheltemacomplex aan de Marktsteeg hun eigen top 3 uit zeven uiteenlopende ontwerpen.

Wat staat er nog meer op het programma?

  • 17 april: Workshop Singelpromenade in museum Volkenkunde
  • 17 mei (of 24 mei): Workshop ‘NUON-gebouwen als industrieel erfgoed’ in gebouw Nieuwe Energie (Portaal)
  • 15 juni: Historische wandeling met borrel na
  • 28 aug.: Historische wandeling met borrel na
  • 10 en11 sept. (Open Monumentendagen): Presentatie resultaten workshops in Scheltema
  • 10 en 11 sept. (Open Monumentendagen): Wandeling langs het industrieel erfgoed in de wijk, begeleid door Cor Smit
  • 10 sept.: Buurt-BBQ

Over deze activiteiten wordt u door middel van huis-aan-huisberichten nog nader geïnformeerd. De meeste recente informatie is steeds te vinden op
www.noordvest-molenbuurt.nl